Havanın çirklənməsi iki yolla baş verir:
1)Təbii yolla çirklənmə
2)Süni (antropogen təsir nəticəsində) çirkənmə
Havanın təbii çirklənmə mənbələrinə misal
olaraq vulkan püskürmələrini göstərmək olar.Güclü vulkan püskürmələri zamanı
xırda bərk və maye hissəciklərin böyük kütləsi havaya qalxır.qazlarla birlikdə
bu hissəciklər 20 km-dən də çox yüksəkliyə qalxaraq həftələrlə havada qala
bilir.Məsələn, 1883-cü ildə İndoneziyada Krakatau vulkanı püskürən zaman vulkan
tozu 24 km hündürlüyə qalxaraq 5 ilə yaxın havada qalmışdır.
Nəqliyyat
tullantıları ilə atmosferin çirklənməsi:
Havanı daha çox çirkləndirən digər bir mənbə nəqliyyat vasıtələri
xüsusən avtomobillərdir.
Nəqliyyat ətraf mühitə yəni insanların həyatına güclü təsir gostərir.Dünyada
avtomobil
mühərriklərində hər il 2 milyard tondan çox neft yanacağı işlədilir.Bu zaman
faydalı iş əmsalı
orta hesabla 23% təşkil edir. Qalan 77% ətraf mühiti qızdırmağa gedir.Orta
hesabla ildə 15.000km
yol gedən minik maşını 4350 kq oksigen işlədir.Eyni zamanda o atmosferə 3250kq
CO2 350 kq CO
və 93 kq başqa zərərlı qazlar buraxaraq havanı zəhərləyir. Avtomobil 100 km yol getdikdə insanın 1 ildə udduğu
qədər oksigen işlədir.Fransız alımı
J.Detrinin məlumatına görə benzin və dizellə
işləyən mühərriklərin havaya buraxdıgı qazların tərkibi:
CO2 9 və 9% ; CO 4 və 0.1% ; oksigen 4 və 9%;
hidrogen 2 və 0.03%; aldehidlər 0.004 və 0.002%; azot oksidi 0.06 və 0.04%;
kükürd qazı 0.006 və 0.02%.
Avtomobillərin atmosferə buraxdığı zərərlı
qazların konsentrasiyası yalnız mühərrikin tipindən deyıl həm də avtomobillərin
texniki vəziyyətindən onlara edilən xidmətdən
Qidalanma və yanma sisteminin vaxt- vaxtında təmirindən, yolun
xarakterindən aslıdır. Benzinlə işləyən mühərrikin yalnız karbyuratorun lazımı
səviyyədə tənzimlənməsi
Nəticəsində havaya buraxılan CO nun miqdarı
4-5 dəfə artır.
Avtomobillər atmosfer havasını yalnız işlənmə
qazların toksiki komponentləri ilə deyıl ,həm də yanacağın
buxarı, təkərlərin tozun ilə çirkləndirir.
Hər bir avtomobil atmosferə ildə 10 kq rezin tozu buraxır.
Çirkləndirici
Emissiyalar
İldırım
Təbii
Vulkanlar
Meşə yanğınları
Meşələr
Şəhərlər
Ərazi
Mal-qara
Təyyarələr
Mobil
Avtomobillər, Yük maşınları, Avtobuslar,
Motosikllər
Stasionar
Gübrə
Neft və Qaz
Sənaye, Elektrik Stansiyaları, Kanalizasiya Təmizləmə