Buzlaq tipləri

Relyefdən və iqlim şəraitindən asılı olaraq hazırda fəaliyyət göstərən buzlaqların müxtəlif növlərinə rast gəlinir.Bununla belə,buzlaqlar qidalanma şəraitinə və coğrafi mövqeyinə görə üç başlıca tipə ayrılır.

Alp tipli buzlaqlar

Alp tipli buzlaqlar (dağ buzlaqları) çox yayılmış və yaxşı öyrənilmişdir.Bu buzlaqlar əvvəlcə dağ zirvələrindəki çökəkliklərin qar kütləsi ilə dolaraq firnə çevrilməsi və dərə boyu üzüaşağı hərəkət etməsi nəticəsində əmələ gəlir.Sonra isə bunlar dağətəyi hissələrdə bir birinə birləşərək mürəkkəb buzlaqlara çevrilir.

Əgər əsas buzlağa ayrı-ayrılıqda bir neçə başqa buzlaqlar da birləşərsə,belə buzlaqlara dendirit tipli buzlaqlar deyilir.

 Orta asiyanın dərə buzlaqlarında firn sahəsi ya yoxdur,ya da olduqca kiçikdir.Bunlara Türküstan tipli buzlaqlar deyilir.

Norveç və ya Skandinaviya tipli buzlaqlar

Norveç və ya Skandinaviya tipli buzlaqlar dərə tipli buzlaqların əksinə olaraq böyük qar yığını olan qədim hamarlanmamış alçaq dağların zirvələrində əmələ gəlir.Belə hamar sahələrdəki firn kütləsi qabarmış buz papağı formasında dağ zirvəsini örtür.Buzun qalınlığı mərkəzdə çox olduğu üçün kənarlara doğru geniş dərələr şəklində yayılmağa başlayır.Deməli,bir frin hövzəsindən bir neçə buzlaq ayrılıb hərəkət edir.Bu buzlaqlara İslandiya Şpisberqində çox təsadüf edilir.

Qrenlandiya və ya qitə tipli buzlaqlar

Qrenlandiya və ya qitə tipli buzlaqlar,qütb sahələri üçün xarakterikdir.Buz kütləsi böyük sahələri və adaları örtür.Buzlaq altındakı relyef buzun tutduğu mövqe ilə ifadə olunmur.Buz kütləsinin səthi mərkəzi hissədə qabarıq,yəni çox qalın olur,kənarlara getdikcə nazikləşir.Bu tip buzlaq Qrenlandiyada,Antartikdada,Frans-İosif adalarında və s. yayılmışdır.Bu buzlaqlar hər tərəfdən dənizlərə doğru dillər şəklində uzanır,dənizə çatdıqda qırılaraq suya düşür və aysberq adlanan nəhəng buz kütlələri şəklində okeanlarda isti sular istiqamətində üzməyə başlayır.Aysberqlərin 1/9 hissəsi sudan kənarda,qalan hissəsi isə suyun içində olur.Bunlar gəmiçilik üçün böyük təhlükə törədir.Aysberqlər bəzən müddəti (10 ilədək) yaşamaqda davam edir.

Yuxarıda göstərilən buzlaq tiplərindən başqa,bəzən onlara mənsub bir sıra digər buzlaq tipləri də qeydə alınmışdır.Bunlardan sıldırım qayalardan aşağıya enib sallanan buzlaqları,zirvələrin aşağısındakı dərələrdə toplanan dərə buzlaqlarını, sönmüş vulkanların krater və kalderalarında əmələ gələn kiçik  ölçülü kaldera buzlaqlarını və s. göstərmək olar.

Axar sular kimi,buzlaqlar da dağıdıcı, aparıcı və yaradıcı geoloji fəaliyyət göstərir.Süxurların buzlaqlarla dağılması buzlaq eroziyası və ya ekzarasiya adlanır.Buna buzlağın şumlayıcı fəaliyyəti də deyilir.

Buzlaqların dağıdıcılıq fəaliyyəti üzündən əmələ gələn qazanvari dərələrə troq(buzluq troqları) deyilir.

Ekzarasiyanın kəskinliyi buz kütləsinin qalınlığından,sürətindən, buzlaq yatağını təşkil edən süxurların möhkəmliyindən və onların tərkibindən və s. asılıdır.