İstilik vermə
Atom və molekullardan ibarət olan hər bir maddə istilik ötürmə qabiliyyətinə
malikdir. Atomlar istənilən vaxt müxtəlif növ hərəkətdədirlər. Molekulların və
atomların hərəkəti istilik və ya istilik enerjisindən məsuldur və hər bir maddə
bu istilik enerjisinə malikdir. Molekulların hərəkəti nə qədər çox olarsa,
istilik enerjisi də o qədər çox olar. Bununla belə, istilik köçürməsindən
danışarkən, bu, istiliyin yüksək temperaturlu bir cisimdən aşağı temperatura
keçməsi prosesindən başqa bir şey deyil.
İstilik ötürülməsi nədir?
Termodinamik sistemlərə görə istilik ötürülməsi kimi müəyyən
edilir."Sistem və ətrafı arasındakı temperatur fərqinə görə istiliyin
sistemin sərhədi boyunca hərəkəti."
Maraqlıdır ki, temperatur fərqinin istiliyin bir nöqtədən digərinə
ötürülməsinə səbəb olan “potensial” olduğu deyilir.
İstilik necə ötürülür?
İstilik bir yerdən digərinə bir neçə yolla keçə bilər . İstilik ötürülməsinin
müxtəlif üsullarına aşağıdakılar daxildir :
İstilik Keçirmə
Konveksiya
Şüalanma
Bu vaxt, iki sistem arasında temperatur fərqi varsa, istilik daha yüksək
sistemdən aşağı sistemə keçmək üçün bir yol tapacaqdır.
|
İstilik keçirmə maddənin yerdəyişməsi olmadan istiliyin
verilməsidir. Metallar yaxşı
keçiricilərdir, çünki metal nə qədər isti olsa, strukturda olan
vibrasiya ionlarınında daha çox kinetik enerji olar. Bu enerji
metallar vasitəsi ilə yayılan və digər elektron və ionlar ilə toqquşan sərbəst
elektronlar tərəfindən
metalın daha soyuq hissələrinə verilir Qeyri-metallar
adətən zəif keçiricidirlər (izolyatorlar). Konveksiya maye və qazlarda baş verir. Zərrəciklər
yüksək temperatura malik sahədən daha aşağı temperaturda olan digər birinə
tərəf axa bilər. Maye içərisində
istiləşən hissələr daha uzağa və daha sürətlə hərəkət edir və qaz və mayenin
genişlənməsinə səbəb olur. İsti zonalar
soyuqlardan daha az sıxlığa malikdirlər, belə ki, onlar qalxır və daha soyuq,
daha yüksək sıxlığa malik maye ilə əvəz olunurlar. Konvektiv cərəyanlar istiliyi dövr etdirən mayedə
formalaşırlar. İstilik
radiasiyası dalğalar
ilə enerjinin ötürülməsidir. O vakuum
vasitəsi ilə baş verə bilər, çünki o zərrəciklərin yerdəyişməsinə səbəb
olmur. |
|
İnfraqırmızı
şüalanma istilikdir. Bütün isti
vücudlar infraqırmızı şüalanma buraxır. Obyekt nə qədər çox isti olsa, o
qədər istilik radiasiya olunar. Eyni
temperaturda olan tünd, tutqun səthlər açıq, parlaq səthlərə nisbətən daha
çox radiasiya buraxır. Tünd, tutqun
səthlər radiasiyanın yaxşı uducularıdır (pis reflektorlar). Açıq, parlaq
səthlər radiasiyanın yaxşı reflektorlarıdır (pis uducular). Buna görə də
yayda qara maşınlar açıq rənglərə nisbətən daha çox qızırlar. |