Biokimya nədir?

Biokimya canlı orqanizmlərlə əlaqəli kimyəvi prosesləri araşdırır. Bu, biologiya və kimyanı birləşdirən laboratoriya əsaslı bir elmdir.

Biokimyaçılar canlı sistemlərdə olan maddələrin quruluşunu, tərkibini, kimyəvi reaksiyalarını və öz növbəsində onların funksiyalarını və onlara nəzarət etmək yollarını öyrənirlər. Alimlər biologiyanı üzvi, qeyri-üzvi və fiziki kimya ilə birləşdirdikdə biokimya ayrı bir fənn kimi meydana çıxdı.

Tədqiqatların istiqamətine görə biokimya bölmələrə ayrılır:

·        Texniki biokimya – bioloji mənşəli xammal və materialların emalı ilə məşğul olan sənaye sahələrinin (çörək bişirmə, pendir hazırlama, şərabçılıq) biokimyəvi əsaslarını işləyib hazırlayır;

·        Tibbi biokimya – insan orqanizmində gedən normal və patoloji biokimyəvi prosesləri öyrənir:

·        Təkamül biokimyası – müxtəlif canlı orqanizmlərin tərkibi, maddə və enerji çevrilmələrinin yollarını təkamül nöqteyi-nəzərindən müqayisəli sürətdə öyrənir;

·        Kvant biokimyası – canlı orqanizmlərin müxtəlif maddələrinin xassələrini, funksiyalarını və çevrilmə yollarını, onların kvant-mexaniki hesablamalar yolu ilə alınmış elektron xarakteristikaları ilə əlaqəli surətdə tədqiq edir;

·        Enzimologiya – bioloji katalizatorlar olan sistemlərin (fermentlərin) quruluşu, xassələri və təsir mexanizmini öyrənir. Bütün digər elmlərə nisbətən o, fiziologiya ilə sıx bağlıdır. Funksional biokimya fiziologiya ilə biokimya elmlərini bir-birinə yaxınlaşdırır.

Biokimyanın əsas məsələlərindən biri – bu və ya digər orqanın funksiyası ilə bilavasitə bağlı olan kimyəvi proseslərin xüsusiyyətlərini aşkar etməkdir.

Biokimyəvi proseslərin gedişinə orqanizmin fizioloji funksiyalarının, birinci növbədə sinir sisteminin vəziyyəti həlledici təsir göstərir. Hər hansı bir fizioloji prosesin təbiətini düzgün müəyyən etmək üçün baş verən biokimyəvi reaksiyaları bilmək lazımdır. Təəccüblü deyildir ki, XIX əsrin ikinci yarısına qədər biokimya müstəqil elm deyil, fıziologiyanın bir hissəsi idi. Tədricən bioloji biliklərin artması ilə əlaqədar olaraq, biokimya fiziologiyanın aparıcı bölmələrindən birinə, sonralar isə müstəqil elm sahəsinə çevrildi.

Canlı orqanizmlərin kimyəvi tərkiblərinin öyrənilməsi, toxumalardan fərdi maddələrin ayrılması, onların tərkiblərinin və quruluşlarının müəyyən edilməsi, bu maddələrin sintez edilməsinin mümkünlüyü -biokimya elmini üzvi kimya elmi ilə yaxınlaşdırır. Bununla yanaşı, biokimya üzvi birləşmələrin canlı orqanizmin maddələr mübadiləsinin ümumi sistemində çevrilmələrinin öyrənilməsini, onların həyat fəaliyyətindəki rolunun müəyyən olunmasını öyrənir.

Biokimyanın fiziki kimya ilə əlaqələri ildən ilə artır. Həyati proseslərin gedişatı üçün biokimyəvi reaksiyaların sürəti, onların temperaturdan, mühitin aktiv reaksiyasından və osmatik hadisələrdən asılılığı böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bütün bu məsələlər eyni zamanda həm biokimya, həm də fiziki kimyanın bilik sahəsinə aiddir. Son zamanlar biokimyəvi tədqiqatlar zamanı fiziki-kimyəvi və fiziki metodlardan olan xromatoqrafıyadan, elektroforezdən, rentgen-struktur analizindən, spektroskopiyadan, elektron-paramaqnit rezonansından (EPR), nüvə-maqnit rezonansından (NMR). nişanlanmış atomlar metodundan və s. geniş istifadə edilir. Beləliklə, fiziki-kimyəvi biologiya aid yeni elmi istiqamət formalaşmışdır. Riyaziyyatın da biokimya elminin inkişafında xidmətləri böyükdür. Belə ki, son zamanlar biokimyada riyazi modellərin tətbiqi, müasir biokimyəvi tədqiqatlarda EHM-dən istifadə olunması, riyaziyyat elminin biokimyaya geniş tətbiqini təsdiq edən amillərdir.

Biyokimyaçılar nə edirlər?

Biyokimyaçılar, bir qayda olaraq, çox böyük və mürəkkəb sistemin çox kiçik bir parçası olan problemlərlə bağlı müxtəlif elm sahələrinin alimləri ilə qarşılıqlı əlaqə qururlar.

Sənayedəki biokimyaçılar bazara çıxarıla bilən məhsullara səbəb olacaq xüsusi tətbiqlərlə maraqlanırlar.

Akademiyada və ya hökumət laboratoriyalarında biokimyaçılar daha əsaslı və daha az tətbiqi tədqiqat aparırlar.

Hal-hazırda biokimya elminə olan maraq getdikcə artmaqdadır.